De Brief aan Titus - Hoofdstuk 2

1   Συ δε λαλει α πρεπει τη υγιαινουση διδασκαλια.

Jij echter moet de dingen spreken die bij de gezonde leer passen.

 

2   πρεσβυτας νηφαλιους ειναι, σεμνους, σωφρονας, υγιαινοντας τη πιστει, τη αγαπη, τη υπομονη.

Bejaarde mannen moeten gematigd zijn, waardig, verstandig, gezond in het geloof, de liefde, de volharding.

 

3   πρεσβυτιδας ωσαυτως εν καταστηματι ιεροπρεπεις, μη διαβολους μη οινω πολλω δεδουλωμενας, καλοδιδασκαλους,

Evenzo moeten bejaarde vrouwen zich gedragen zoals het personen in een heilige taak betaamt: geen kwaadspreeksters, noch verslaafd aan veel wijn, leraressen van het goede,

 

4   ινα σωφρονιζωσιν τας νεας φιλανδρους ειναι, φιλοτεκνους,

opdat zij de jonge vrouwen aan hun plicht mogen herinneren echtgenootlievend te zijn, kindlievend,

 

5   σωφρονας, αγνας, οικουργους αγαθας, υποτασσομενας τοις ιδιοις ανδρασιν, ινα μη ο λογος του θεου βλασφημηται.

verstandig, eerbaar, goede huishoudsters, zich schikkend naar de leiding van de eigen mannen, opdat het woord Gods niet gelasterd wordt.

 

Met Jij echter moet de dingen spreken die bij de gezonde leer passen (vers 1) contrasteert de apostel zijn medewerker Titus met de zinloze praters en misleiders van geest, vooral die uit de besnijdenis van 1:10. Hij moet aan de gemeenten op Kreta laten zien dat hij zich absoluut niet inlaat met al die nutteloze beschouwingen over fabels van joodse oorsprong. Bij de gezonde leer van het Evangelie past een nuchtere levenswijsheid; geen geëxalteerde ‘hoogvliegerij’. 

 

Vandaar ook dat Paulus christelijke mannen en vrouwen die al op leeftijd zijn gekomen aanmoedigt tot een nuchtere, waardige en verstandige levenshouding. In een gemeente zal er van zulke meer ervaren gemeenteleden een heilzame invloed uitgaan op de jeugd wanneer zij er blijk van geven gezond in het geloof te zijn, in de liefde en de volharding.

Op Kreta maakten kennelijk vooral de vrouwen op gevorderde leeftijd zich schuldig aan kwaadsprekerij, terwijl zijzelf verslaafd waren aan de ondeugd van overmatig drankgebruik. Wellicht dat het ene met het andere samenging!

 

In dat vers (3) maakt Paulus dus niet voor niets op unieke wijze gebruik van een speciaal Grieks woord ιεροπρεπης dat duidt op een persoon die dient in een heilige, verheven zaak en die zich bijgevolg ook zelf heilig moet betonen. Vine licht toe: suited to a sacred character, that which is befitting in persons, actions or things consecrated to God.   

 

Alleen op die wijze konden zij van waarde zijn voor de jongere, gehuwde vrouwen binnen de geloofsgemeenschap. Zoals de apostel het verwoordde in de vv 4 en 5 > Opdat zij de jonge vrouwen aan hun plicht mogen herinneren echtgenootlievend te zijn, kindlievend, verstandig, eerbaar, goede huishoudsters, zich schikkend naar de leiding van de eigen mannen. En dat vooral met welk oogmerk? Opdat het woord Gods niet gelasterd wordt. 

 

Huwelijk is voor de meeste vrouwen de natuurlijke roeping. Als echtgenote en moeder kan een vrouw in die hoedanigheid een voorname spil in het huishoudelijk leven zijn. Zij vooral kan voorzien in een band die alle leden van het gezin bindt. Christelijke jonge vrouwen moesten dus vooral op hun quivive zijn voor de heidense vrouwen in hun omgeving die, met name op Kreta, waarschijnlijk hun tijd verbeuzelden met het rondstrooien van allerlei praatjes en die daarbij ook nog eens moeilijk van de wijn konden afblijven.

 

6   τους νεωτερους ωσαυτως παρακαλει σωφρονειν∙

Spoor insgelijks de jongere mannen aan zich verstandig te gedragen,

 

7   περι παντα σεαυτον παρεχομενος τυπον καλων εργων, εν τη διδασκαλια αφθοριαν, σεμνοτητα,

terwijl je jezelf in alle opzichten een voorbeeld betoont van juiste werken: in het onderwijs onbedorvenheid, waardigheid,

 

8   λογον υγιη ακαταγνωστον, ινα ο εξ εναντιας εντραπη μηδεν εχων λεγειν περι ημων φαυλον.

gezonde, onaanvechtbare spraak, opdat hij die er tegen ingaat beschaamd staat, daar hij niets verachtelijks over ons heeft te zeggen.

 

Terwijl het goede voorbeeld voor de jonge vrouwen binnen een geloofsgemeenschap vooral berust bij de christelijke vrouwen die al wat op leeftijd zijn, vertrouwt Paulus de zorg voor de jongemannen rechtstreeks aan Titus toe. Zij moeten vooral aangespoord worden zich verstandig te gedragen. Het werkwoord σωφρονεω  duidt principieel op het bezit van een gezonde geest, en specifiek op bezonnen, verstandig zijn; voor jongemannen op Kreta niet bepaald een eenvoudige zaak, maar wel dringend gewenst, wilden zijn niet, zoals het merendeel van hun leeftijdgenoten, ten onder gaan in het ongebonden leven dat opvolgende generaties steeds weer aan elkaar doorgaven.

 

Geen wonder dan ook  dat voor hen het goede voorbeeld vooral van de zijde van Titus moest komen. Behalve dat hij de jeugd kon voorgaan in juiste activiteiten, moest hij vooral effectief zijn in zijn onderwijs, daarin doelgericht hun beste belangen dienend. Hoe kon hij dat bereiken? Door in het bijzonder te laten zien dat hij zich

(a) volkomen distantieerde van de zinloze praters en misleiders van geest, vooral die uit de besnijdenis van 1:11, en

(b) absoluut niet inliet met de in 1:14 genoemde joodse mythen en geboden van mensen die zich van de waarheid afwenden.  

 

Paulus, grondig bekend als hij was met de enorme geestelijke uitdagingen op Kreta, realiseerde zich maar al te goed dat Titus’ opponenten zou hebben die hem zouden bespieden met de bedoeling ook hem te kunnen betichten van kwaad doen. Het is namelijk een vaste regel dat mensen die kwaad bedrijven menen dat zij minder te laken zijn wanneer ook anderen in hun omgeving slechte dingen doen. Niet echt vreemd want de grootste kwaaddoener, de Duivel, is er altijd op uit geweest medestanders voor zijn standpunt achter zich te krijgen. Op grond daarvan kan hij beweren dat zijn grote opstand tegen God gerechtvaardigd was; hij stond immers niet alleen in die rebellie!  

Maar gelukkig zijn er door alle eeuwen heen, vanaf Abel, personen geweest die door hun opstelling God een antwoord verschaften op Satans uitdaging:

 

Wees wijs, mijn zoon, en verheug mijn hart, opdat ik een antwoord heb voor wie mij hoont (Sp 27:11).

 

9   δουλους ιδιοις δεσποταις υποτασσεσθαι εν πασιν, ευαρεστους ειναι, μη αντιλεγοντας,

Slaven moeten in alles het gezag van hun eigen meesters erkennen, voorkomend zijn, niet tegensprekend,

 

10  μη νοσφιζομενους, αλλα πασαν πιστιν ενδεικνυμενους αγαθην, ινα την διδασκαλιαν την του σωτηρος ημων θεου κοσμωσιν εν πασιν.

zich niets toeëigenend, maar alle goede trouw bewijzend, opdat zij de leer van God, onze Redder, in alles tot sieraad mogen strekken.

 

Al in zijn Eerste Brief aan Timotheüs was Paulus diep ingegaan op de positie die christelijke slaven destijds bij God innamen. Hoewel zij als leden van Jezus’ Gemeentelichaam natuurlijk ook vielen onder de vier groepen die de apostel hiervoor reeds had vermaand, namen de slaven in sociaal opzicht een aparte plaats in de toenmalige maatschappij in. Of die maatschappij al dan niet floreerde berustte in grote mate op de dienstbaarheid van de honderdduizenden slaven die er toen waren. Hun inbreng was de grondslag van een goedlopende economie.

 

Met het oog daarop hechtte Paulus, door Gods geest geleid, grote waarde aan de daadwerkelijke onderworpenheid van christelijke slaven aan hun meesters. De reputatie van het Evangelie was er namelijk nauw bij betrokken: alle goede trouw bewijzend, opdat zij de leer van God, onze Redder, in alles tot sieraad mogen strekken.

 

Kennelijk was de ondeugd van diefstal binnen die toenmalige slavenwereld algemeen; vooral zij die het vertrouwen van hun meesters hadden gewonnen konden zich waarschijnlijk niet al te moeilijk allerlei dingen toe-eigenen. Wellicht werd die praktijk zelfs min of meer als ‘normaal’ bestempeld, maar niet bij Paulus. Hij drong er bij hen op aan om het gezag van hun eigen meesters te erkennen, voorkomend te zijn, niet tegensprekend, zich niets toeëigenend.

De maatschappij mocht diefstal misschien vergoelijken of zelfs gedogen, God doet dat niet.

Zie verder bij 1Tm 6:1-2 wat de apostel aan de christelijke slaven te Efeze voorhield als de goddelijke richtlijn. Zie ook Ks 3:22-25.

 

11  Eπεφανη γαρ η χαρις του θεου σωτηριος πασιν ανθρωποις,

Want de reddende liefderijke gunst van God voor alle mensen werd gemanifesteerd,

 

12  παιδευουσα ημας ινα αρνησαμενοι την ασεβειαν και τας κοσμικας επιθυμιας σωφρονως και δικαιως και ευσεβως ζησωμεν εν τω νυν αιωνι,

ons opvoedend, opdat wij met verzaking van de goddeloosheid en de wereldse begeerten, met gezond verstand, rechtvaardig en godvruchtig zouden leven in de tegenwoordige eeuw,

 

13  προσδεχομενοι την μακαριαν ελπιδα και επιφανειαν της δοξης του μεγαλου θεου και σωτηρος ημων Iησου Xριστου,

in afwachting van de gelukkige hoop en manifestatie der heerlijkheid van de grote God en van onze redder Jezus Messias,

 

14  ος εδωκεν εαυτον υπερ ημων ινα λυτρωσηται ημας απο πασης ανομιας και καθαριση εαυτω λαον περιουσιον, ζηλωτην καλων εργων.

die zichzelf voor ons gaf, opdat hij ons van alle wetteloosheid zou vrijkopen en voor zichzelf een volk zou reinigen, ijverig in juiste werken.

 

15  Tαυτα λαλει και παρακαλει και ελεγχε μετα πασης επιταγης∙  μηδεις σου περιφρονειτω.

Spreek deze dingen en moedig aan en wijs terecht met alle gezag; laat niemand denken dat hij daarboven verheven is.

 

In de ene, grote volzin die de vv 11 tm 14 omvat, motiveert Paulus alles wat hij in de vorm van vermaningen aan zowel Titus als de Kretenzische gelovigen had voorgehouden in het eerste deel van dit hoofdstuk.

Alle leden van Jezus’ Gemeentelichaam zullen uiteraard gewillig gehoor willen geven aan de oproep zich op een wijze te gedragen welke passend is voor de gezonde, christelijke leer (vers 1). Allen dienen immers binnen een heilige, verheven zaak (vers 3).

 

Paulus’ motiverende oproep is krachtig: In zijn Zoon werd de reddende liefderijke gunst van God voor alle mensen gemanifesteerd.

Daarmee verwoordt hij dezelfde gedachte als in 1Tm 2:3-6, namelijk dat het Gods diepste wens is dat alle mensen worden gered en tot een grondige kennis der waarheid komen.  Hij ziet niets liever dan dat alle mensen dankbaar de loskopende kracht van Jezus’ offerdood aangrijpen: Messias Jezus, die zichzelf gaf als overeenkomende losprijs ten behoeve van allen.

 

Paulus licht nu toe dat voor werkelijk waarderende mensen in een opvoedend programma van opleiding is voorzien: De goddeloosheid en ongezonde begeerten van het huidige wereldbestel (aeon) geheel achter je laten en je helemaal richten op het leiden van een godvruchtig leven, waarin gezond verstand en rechtvaardige beginselen de overhand hebben.

Dat is de manier om toe te leven naar de paroesie van onze Heer, het grootse gebeuren waarop uiteindelijk de hoop van elke, ware christen gericht is.

 

Met de Opname van de Gemeente en het tot herstel brengen van de aardse, joodse Gemeente, zal voor de wereldbevolking een geheel nieuwe fase ingaan, die van de 70^ste Jaarweek voor het joodse volk. Zowel Jahweh, de Grote God, als onze Redder, de Messias, zullen beide hun bovennatuurlijke heerlijkheid manifesteren. En natuurlijk ook beide in het belang van de ‘schapen’, want in die zorg voor hen zijn zij altijd één.

Vergelijk Jh 10:27-30 en zie het commentaar bij 1Tm 1:1-2.

De Brief aan Titus - Hoofdstuk 1

1   Παυλος δουλος θεου, αποστολος δε Iησου Xριστου κατα πιστιν εκλεκτων θεου και επιγνωσιν αληθειας της κατ ευσεβειαν

Paulus, slaaf van God, maar apostel van Jezus Messias, overeenkomstig geloof van uitverkorenen Gods en verdiepte kennis der waarheid die samengaat met godsvrucht,

 

2   επ ελπιδι ζωης αιωνιου, ην επηγγειλατο ο αψευδης θεος προ χρονων αιωνιων,

op hoop van eeuwig leven dat de God die niet liegt, vóór eeuwige tijden beloofde.

 

3   εφανερωσεν δε καιροις ιδιοις τον λογον αυτου εν κηρυγματι ο επιστευθην εγω κατ επιταγην του σωτηρος ημων θεου, 

Op eigen bestemde tijden openbaarde hij evenwel zijn woord door prediking, wat ik kreeg toevertrouwd krachtens opdracht van onze Redder, God.  

 

4   Tιτω γνησιω τεκνω κατα κοινην πιστιν∙ χαρις και ειρηνη απο θεου πατρος και Xριστου Iησου του σωτηρος ημων.

Aan Titus, echt kind overeenkomstig gemeenschappelijk geloof: liefderijke gunst en vrede van Vader God, en van Messias Jezus, onze redder.

  

De Brief aan Titus is de tweede van de drie zogenaamde ‘Pastoraalbrieven’ die Paulus schreef aan twee van zijn naaste medewerkers in het Evangelie, Timotheüs en Titus, die beiden ook al in een vroeg stadium de apostel op diens reizen vergezelden. Vergelijk Hn 11:27-30 en Gl 2:1-3 in verband met Titus, en Hn 16:1-3 voor Timotheüs.

Alle aanwijzingen die we vanuit de Schrift hebben wijzen er op dat ze werden geschreven toen de apostel na afloop van zijn eerste gevangenschap te Rome - welke de periode 61-63 AD omvatte - weer rondreisde in het Oosten.

 

Toen Paulus de Eerste Brief aan Timotheüs schreef, gaf hij volgens 1Tm 3:14-15 te kennen dat hij spoedig te Efeze hoopte te arriveren:

 

Deze dingen schrijf ik je ofschoon ik hoop vlug naar je toe te komen; maar indien ik word opgehouden, opdat je moogt weten hoe men zich moet gedragen in het  Huis van God…

 

Verondersteld wordt dat hij, nadat hij dit bezoek inderdaad had gebracht, in het gezelschap van Titus naar Kreta reisde waar hij overigens –zoals we in vers 5 zullen lezen – Titus achterliet zodat deze de nodige hervormingen in de gemeenten op het eiland kon doorvoeren.

Verderop in de Brief, in 3:12, zal Paulus hem schrijven: Doe je best om, zodra ik Artemas of Tychicus tot je zend, naar mij toe te komen in Nikopolis, want ik heb besloten daar de winter door te brengen, waaruit we mogen afleiden dat Titus voortvarend op Kreta aan het werk moest gaan aangezien de duur van zijn verblijf aldaar maar kort zou zijn.

 

Blijkbaar zou Artemas of Tychikus dan zijn taak op Kreta overnemen, zodat hijzelf voor de inval van de winter zich weer bij de apostel zou kunnen voegen te Nikopolis in Dalmatië. Waarschijnlijk vergezelde hij Paulus van daaruit naar Rome. In elke geval bevond hij zich daar tijdens diens tweede gevangenschap, want volgens 2Tm 4:10 werd hij vanuit Rome (terug) naar Dalmatië gezonden. 

 

Dat Titus door Paulus zeer werd gewaardeerd kwamen we al in de Tweede Korinthebrief te weten. In verband met de moeilijke situatie te Korinthe steunde de apostel zwaar op de inspanningen van Titus. Zie: 2Ko 2:13, 7:6-7 en 8:16-17; kortom Paulus’ trouwe metgezel (8:23).

En blijkbaar vanuit dat gezichtspunt noemt hij Titus hier op vaderlijke toon: echt kind overeenkomstig gemeenschappelijk geloof, niet noodzakelijkerwijs bedoelend dat Titus door zijn prediking en onderwijs een christen was geworden. 

 

Nu, in vers 1, noemt Paulus zich een slaaf van God, maar apostel van Jezus Messias en dat in verband met het geloof en de precieze kennis die het eigendom is van Gods uitverkorenen, de leden van Jezus’ Gemeentelichaam.  Paulus immers  had - en heeft nog steeds, mede door zijn Brieven en door zijn speciale toewijzing als apostel der Heidenvolken - een overwegend aandeel in het wekken en versterken van het geloof van allen die door God werden geroepen op grond van zijn uitverkiezing. Krachtens die toewijzing zou hij hierna nog aan Timotheüs schrijven:

 

Daarom verduur ik alle dingen ter wille van de uitverkorenen, opdat ook zij redding mogen verkrijgen die in Messias Jezus is, met eeuwige heerlijkheid.

2Tm 2:10.

Zie ook: Rm 8:28-30 en Ef 1:3-4, waaruit mede blijkt dat het gaat om de christelijke hoop van eeuwig leven dat de God die niet liegt, vóór eeuwige tijden beloofde. 

 

5   Tουτου χαριν απελιπον σε εν Kρητη, ινα τα λειποντα επιδιορθωση και καταστησης κατα πολιν πρεσβυτερους, ως εγω σοι διεταξαμην,

Hierom liet ik je op Kreta achter opdat je de onafgedane zaken in orde zou brengen en van stad tot stad oudsten zou aanstellen, zoals ik je opdroeg.  

 

6   ει τις εστιν ανεγκλητος, μιας γυναικος ανηρ, τεκνα εχων πιστα, μη εν κατηγορια ασωτιας η ανυποτακτα.

Indien iemand vrij van beschuldiging is, man van één vrouw, gelovige kinderen hebbend die niet van liederlijkheid te beschuldigen of weerspannig zijn.

 

7   δει γαρ τον επισκοπον ανεγκλητον ειναι ως θεου οικονομον, μη αυθαδη, μη οργιλον, μη παροινον, μη πληκτην, μη αισχροκερδη,

Want de opziener moet als Gods beheerder vrij van beschuldiging zijn, niet eigenzinnig, niet opvliegend, geen drinker, geen vechter, niet uit op schandelijk gewin,

 

8   αλλα φιλοξενον, φιλαγαθον, σωφρονα, δικαιον, οσιον, εγκρατη,

maar gastvrij, liefhebber van het goede, bezonnen, rechtvaardig, rechtschapen, vol zelfbeheersing,  

 

9   αντεχομενον του κατα την διδαχην πιστου λογου, ινα δυνατος η και παρακαλειν εν τη διδασκαλια τη υγιαινουση και τους αντιλεγοντας ελεγχειν.

zich vasthoudend aan het naar de [ware] leer betrouwbare Woord, opdat hij in staat is zowel door de gezonde leer te bemoedigen als de tegensprekers terecht te wijzen.  

 

10  Eισιν γαρ πολλοι [και] ανυποτακτοι, ματαιολογοι και φρεναπαται, μαλιστα οι εκ της περιτομης,

Want er zijn veel weerspannigen, zinloze praters en misleiders van geest, vooral die uit de besnijdenis;  

 

11  ους δει επιστομιζειν, οιτινες ολους οικους ανατρεπουσιν διδασκοντες α μη δει αισχρου κερδους χαριν.

wie men de mond moet snoeren; zij die hele huishoudens ontwrichten, door dingen te leren die niet behoren, terwille van schandelijk gewin.  

 

De noodzaak om in de gemeenten op Kreta oudsten (opzieners) aan te stellen komt overeen met die te Efeze waar Timotheüs eerder moest nagaan wie onder de broeders aan de vereisten voor het opzienerschap beantwoordden. Ook op Kreta werd er kennelijk op het terrein van onderwijs maar wat ‘aangemodderd’.

Vergelijk 1Tm 1:3-4 >

Zoals ik je opriep om in Efeze te blijven toen ik naar Macedonië vertrok, doe ik het ook nu om zekere lieden te gebieden geen andere leer te onderwijzen,

noch zich bezig te houden met mythen en eindeloze geslachtsregisters, welke eerder aanleiding geven tot discussies dan het uitoefenen van een huishoudelijk beheer van God qua geloof.

met hier, in de vv 10 en 11 >

Want er zijn veel weerspannigen, zinloze praters en misleiders van geest, vooral die uit de besnijdenis; wie men de mond moet snoeren; zij die hele huishoudens ontwrichten, door dingen te leren die niet behoren, ter wille van schandelijk gewin.  

 

Vóór zijn vertrek had Paulus kennelijk reeds met die taak een aanvang gemaakt maar Titus moest de ‘job’ voltooien (vers 5). De voor een opziener vereiste kwaliteiten waren ongetwijfeld reeds bij Titus bekend, maar de apostel vond het nodig ze in deze Brief nog eens helder te stipuleren. In grote lijnen komen ze overeen met wat er volgens 1Tm 3:1-13 van de in Efeze aan te stellen opzieners en dienaren werd verwacht.

 

In vers 7 vermeldde de apostel met nadruk dat een oudste niet beschuldigd mocht kunnen worden dat hij op schandelijk gewin uit was. En dat deed hij niet voor niets want uit de vv 10 en 11 blijkt dat er juist op Kreta veel van zulke lieden waren: zij die hele huishoudens ontwrichten, door dingen te leren die niet behoren, ter wille van schandelijk gewin. Onder het mom van godsdienstige voorwendsels trachtten die personen zich te verrijken en dat nota bene op grond van hun eigen verzonnen leringen! Hun moest daarom de mond gesnoerd worden. Eπιστομιζω betekent letterlijk ‘de mond stoppen’; zij moesten dus met kracht tot zwijgen gebracht worden aangezien zij hele gezinnen door hun praatjes ontwrichtten.

 

12  ειπεν τις εξ αυτων, ιδιος αυτων προφητης,

Kρητες αει ψευσται, κακα θηρια, γαστερες αργαι.

Iemand uit hun midden, hun eigen profeet, zei:

"Kretenzers! Altijd leugenaars, kwaadaardige beesten, arbeidsschuwe veelvraten".  

 

13  η μαρτυρια αυτη εστιν αληθης. δι ην αιτιαν ελεγχε αυτους αποτομως, ινα υγιαινωσιν εν τη πιστει,

Dit getuigenis is waar! Wijs hen daarom scherp terecht, opdat zij gezond mogen zijn in het geloof,  

 

14  μη προσεχοντες Iουδαικοις μυθοις και εντολαις ανθρωπων αποστρεφομενων την αληθειαν.

zich niet inlatend met joodse mythen en geboden van mensen die zich van de waarheid afwenden.  

 

Titus had op Kreta duidelijk een moeilijke taak te vervullen. Zonder omwegen laat Paulus hem namelijk weten dat hij moest ‘opboksen’ tegen een sinds eeuwen diep geworteld, ongunstig volkskarakter. De apostel citeert Epimenides, een op Kreta geboren priester en dichter die in de Vijfde eeuw v. Chr. te Athene leefde. De Kretenzische bevolking aanvaardde hem kennelijk als een persoon met gezag; voor hen was hij een ‘profeet’. Maar zijn oordeel over hen was bepaald niet zacht: Leugenaars zijn de Kretenzers; kwaadaardige beesten, vadsige buiken, die er maar op los liegen. Tekenend is wat Ovidius ooit eens gezegd zou hebben: “Zelfs de Kretenzen liegen niet alles”.

 

Paulus zelf had kennelijk de zelfde ervaring opgedaan: “Wat die Epimenides ooit omtrent zijn eigen landgenoten getuigde, klopt helemaal; dát zijn nu eenmaal de feiten”. Maar het erge was dat zelfs degenen die inmiddels het Christendom hadden aanvaard, zich (nog) niet aan de ondeugden van hun volk hadden ontworsteld, want anders zou hij Titus nooit geschreven hebben:

Wijs hen daarom scherp terecht, opdat zij gezond mogen zijn in het geloof, zich niet inlatend met joodse mythen en geboden van mensen die zich van de waarheid afwenden.  

 

15  παντα καθαρα τοις καθαροις∙ τοις δε μεμιαμμενοις και απιστοις ουδεν καθαρον, αλλα μεμιανται αυτων και ο νους και η συνειδησις.

Voor de reinen [zijn] alle dingen rein, maar voor hen die bezoedeld zijn en ongelovigen is niets rein, maar zowel hun verstand als hun geweten is bezoedeld.  

 

16  θεον ομολογουσιν ειδεναι, τοις δε εργοις αρνουνται, βδελυκτοι οντες και απειθεις και προς παν εργον αγαθον αδοκιμοι.

Zij belijden God te kennen, maar zij logenstraffen [het] door de daden, daar zij verfoeilijk en ongehoorzaam zijn en voor elk goed werk ongeschikt.  

 

De Kretenzische christenen stonden voor de enorme uitdaging om ‘anders’ te worden; zij zouden zich moeten reinigen van de vele ondeugden die de eilandbevolking al generaties lang aankleefden. Van geslacht op geslacht hadden die mensen hun leven te midden van heidense onreinheden geleid. Die bezoedeling had tot gevolg gehad dat zij alle zaken, ook de reine en gezonde, met een onreine blik benaderden. Wanneer naar op zich reine dingen wordt gekeken door mensen wier geest besmet is door de immorele denkwijze van deze wereld, ziet men er kans toe zelfs iets reins en heilzaams er smerig uit te laten zien.

 

Paulus maakt in verband daarmee melding van de meest laakbare vorm van huichelarij: personen die beweren dienstknechten van God te zijn maar die niet overeenkomstig hun bewering leven. Hoewel zij ogenschijnlijk een vorm van godsvrucht ten toon spreiden, is deze toch alleen maar huichelachtig. In werkelijkheid geloven zij niet dat godsvrucht werkelijke rijkdommen zal brengen: geestelijke gezindheid, leven en vrede. Hun vorm van godvruchtige toewijding is een vals front om hun zelfzuchtige, immorele levenswijze een “heilig” voorkomen te geven. In werkelijkheid zijn zij verfoeilijk, ongehoorzaam; voor elk goed werk ongeschikt.